/ Tạp Dịch

Raw Nerve P.2/4 - Hãy tin bạn có thể thay đổi

Bài thứ 2 trong loạt bài Raw Nerve

Carol Dweck (tác giả cuốn sách Tâm Lý Học Thành Công) là một người bị ám ảnh bởi thất bại. Bạn có để ý trong cuộc sống, có một nhóm người dường như làm việc gì cũng thành công, và một nhóm khác dường như đã định sẵn một cuộc đời thất bại?

Dweck cũng nhận thấy điều đó và cô quyết tâm tìm hiểu tại sao lại như vậy. Cô bắt đầu bằng việc quan sát bọn trẻ, cố gắng xem liệu cô có thể phát hiện ra sự khác biệt giữa hai nhóm không.

Trong một nghiên cứu năm 1978 cùng với Carol Diener, Dweck đã đưa cho bọn trẻ những câu đố khác nhau và ghi lại quá trình giải đố của chúng. Những đứa trẻ kém cỏi bắt đầu tự trách mình ngay sau đó, một bé nói "Con đang rối quá!", một bé khác giải thích "Do con có trí nhớ kém!". Tuy vậy, các câu đố khó hơn tiếp tục được đưa ra. Một bé bắt đầu bật khóc "Trò này chả có gì vui nữa!".

Bọn trẻ không thể chịu đựng được nữa. Chúng bắt đầu đồng loạt biểu tình và đòi bỏ cuộc. Chúng bắt đầu đổi chủ đề, cố gắng để tâm trí thoát khỏi những câu đố khó vừa rồi. Một bé gái nói "Có một chương trình tài năng vào cuối tuần này, và tớ sẽ trở thành Shirley Temple (một diễn viên nhí trẻ tuổi nổi tiếng ở Mỹ)". Dweck cố ý bỏ qua cuộc nói chuyện, và vẫn tiếp tục đưa ra những câu đố khó hơn.

Lúc này, bọn trẻ bắt đầu trở nên tăng-động, phần lớn các bé cố gắng che giấu đi sự thất bại của mình bằng cách cố gắng giải thích rằng do chúng chưa dốc-hết-sức ngay từ đầu. Một cậu bé liên tục chọn đáp án màu nâu và liên tục nói "Bánh Chocolate, Bánh Chocolate" mặc dù đã được báo rằng đây là đáp án sai.

Nếu bạn đã từng thử chơi một trò nào đó với trẻ em, có lẽ bạn sẽ thấy những hành vi này không có gì lạ lắm. Dweck có vẻ như thiếu phần bọn trẻ hất tung bảng trò chơi lên sàn nhà, rồi vừa chạy vừa la hét 😂.

Tuy vậy, Dweck vẫn có một phát hiện mà về sau chính phát hiện này đã tạo một thay đổi lớn trên con đường sự nghiệp của cô. Đó chính là những dấu hiệu đặc biệt trong hành vi của những đứa trẻ thành công. Dweck cho rằng, mỗi người đều có một hình mẫu lý tưởng, người mà sẽ chỉ cho ta con đường sẽ đi tại một thời điểm quan trọng trong đời. Những đứa trẻ này chính là hình mẫu lý tưởng của Dweck, cô cho rằng chúng biết điều gì đó mà cô không biết, và nhiệm vụ của cô là phải tìm xem những điều ấy là gì.

Như bao người trưởng thành khác, Dweck đã học được cách che giấu sự thất vọng và tức giận của mình, để chỉ nói lịch sự "Tôi không chắc là tôi muốn chơi tiếp" thay vì hất tung mọi thứ. Cô đã nghĩ những đứa trẻ thành công cũng sẽ có hành vi tương tự như vậy. Chúng có chiến lược đối phó với thất bại thay vì bị sự thất bại đánh gục.

Tuy nhiên, kết quả mà Dweck tìm thấy hoàn toàn khác biệt. Những đứa trẻ thành công không chỉ sống với thất bại, chúng yêu cả sự thất bại. Khi tình hình trở lên khó khăn, chúng không tìm cách đổ lỗi, mà thay vào đó chúng tỏ ra say mê với thử thách. Chúng sẽ nói những câu kiểu như "Càng khó, tôi càng phải cố gắng".

Thay vì phàn nàn rằng trò chơi không còn vui nữa khi các câu đố khó dần lên, chúng tự trấn an bản thân rằng "Tôi sắp giải được nó rồi" hoặc "Tôi đã làm được một lần, chắc chắn tôi sẽ làm lại được lần nữa". Khi bọn trẻ đối diện với câu đố với độ khó gần như không thể giải, chúng chỉ ngước lên nhìn người tổ chức trò chơi, nở một nụ cười và nói "Cô biết đấy, giá mà câu đố này có thêm một chút gợi ý nữa".

Điều gì đang xảy ra với chúng vậy?

Điểm khác biệt mà Dweck chỉ ra được đó là một lối-tư-duy (mind-set). Dweck cho rằng "Bản chất con người là không thể thay đổi được, hoặc bạn là người thông minh hoặc bạn là người kém cỏi, và khi bạn thất bại thì nó có nghĩa bạn là một người kém cỏi". Điều này lý giải tại sao những đứa trẻ kém cỏi rất khó chấp nhận một thực tế là chúng đang thua cuộc. Điều này khiến bọn trẻ có suy nghĩ rằng chúng dở ẹc, khi đó các bé rất dễ lúng túng, chúng bắt đầu tự nhận chúng không có trí nhớ tốt. Dẫn đến trò chơi không còn vui nữa - Hiển nhiên, làm sao có thể vui chơi được khi mà chúng luôn bị nhắc nhở rằng chúng là những kẻ thất bại. Không có gì phải thắc mắc khi bọn trẻ cố thay đổi chủ đề trong hoàn cảnh này. Dweck gọi đây là lối tư-duy-cố-định (fixed mind-set) - những người có lối tư duy này tin rằng các kỹ năng của họ là cố định, không thể thay đổi và cả thế giới đơn giản là một chuỗi những bài kiểm trả để cho bạn thấy bạn giỏi đến đâu.

Những đứa trẻ thành công thì có suy nghĩ hoàn toàn ngược lại: rằng mọi thứ trên đời đều phải qua nỗ lực mà có, rằng thế giới này còn nhiều thử thách thú vị sẽ giúp chúng trưởng thành hơn. Dweck gọi đây là lối tư-duy-phát-triển. Điều này lý giải tại sao những đứa trẻ này lại say mê với các câu hỏi khó, chúng cho rằng làm những câu dễ chả có gì là thử thách, việc này sẽ không dạy chúng điều gì cả. Tuy nhiên, đối với những câu đố khó xơi, đó quả là một điều tuyệt vời, chúng sẽ có cơ hội hình thành được thêm một kỹ năng mới, chúng lại được chinh phục thêm một vấn đề nữa. Sau thí nghiệm, một vài bé còn hỏi thêm vài câu đố nữa để đem về nhà giải dần.

Một học sinh lớp bảy đã giải thích với Dweck: "Con nghĩ rằng sự thông minh không phải tự nhiên mà có, rằng ta cần phải tự thân vận động mới có được. Khi có một điều gì đó chưa rõ ràng, phần lớn những bạn khác thường không giơ tay có ý kiến. Riêng con luôn luôn giơ tay lên, bởi vì nếu con trả lời sai, con sẽ được sửa lỗi và không bao giờ mắc lại nữa. Vẫn có trường hợp con giơ tay nhưng thay vì trả lời, con nói rằng có chỗ này con chưa hiểu? Thầy giúp con với" Chỉ làm những điều đơn giản vậy, cậu bé ngày càng thông minh hơn.

Đối với lối tư-duy-cố-định, thành công thường đi kèm với suy nghĩ chứng tỏ rằng mình giỏi. Nỗ lực là một điều gì đó không tốt. Nếu bạn đã nỗ lực rất nhiều mà bạn vẫn đặt ra nhiều câu hỏi, điều đó chứng tỏ bạn không thông minh. Khi bạn làm tốt một việc, bạn liên tục làm đi làm lại việc đó chỉ để chứng tỏ là bạn giỏi.

Đối với lối tư-duy-phát-triển, thành công đến từ việc trưởng thành hơn sau mỗi lần cố gắng. Tất cả nằm ở sự nỗ lực, điều sẽ giúp bạn trưởng thành hơn. Khi bạn làm tốt được việc gì đó, bạn tạm đặt nó sang một bên, tìm việc gì đó khó hơn để bạn không ngừng được phát triển.

Người có lối tư-duy-cố-định cảm thấy mình thông minh khi họ không mắc lỗi, người có lối tư-duy-phát-triển cảm thấy thông minh khi họ vướng phải vấn đề gì đó trong một thời gian dài và rốt cục thì họ cũng tìm được cách giải quyết. Người cố-định tìm cách đổ lỗi cho hoàn cảnh khi tình hình tệ đi, trong khi người phát-triển đối diện thẳng vào vấn đề để xem họ có thể cải thiện tình hình không. Người cố định ngại cố gắng, vì họ sợ sẽ trở thành kẻ vô dụng khi họ thất bại. Người phát-triển luôn sẵn sàng chấp nhận thử thách.

Dweck tiếp tục công trình nghiên cứu, cô vẫn miệt mài tìm điểm khác biệt giữa hai lối tư duy này. Trong các mối quan hệ, người phát-triển luôn tìm kiếm người đồng hành là người sẽ thúc đẩy, cỗ vũ họ để họ trở nên tốt hơn. Người cố-định tìm kiếm những người đồng hành có thể tôn họ lên. Các CEO phát-triển thì luôn tìm kiếm các sản phẩm mới, tìm cách cải tiến chúng, còn người cố định sẽ cố gắng cắt giảm nghiên cứu và cố gắng khai thác triệt để lợi nhuận từ những thành công trong quá khứ. Thậm chí trong lĩnh vực thể thao, những vận động viên phát-triển liên tục trở lên tốt hơn, mạnh hơn thông qua những bài thực hành đều đặn, còn người cố-định thường than phiền rằng cho hoàn cảnh xung quanh chưa đủ tốt để họ cố gắng.

Dweck đã áp dụng lối tư-duy-phát-triển để giải quyết các vấn đề của lối tư duy và phát hiện được rằng bạn có thể thay đổi lối tư duy của mình. Thậm chí chỉ cần một can thiệp nhỏ như là nói với các học sinh của mình rằng chúng thực sự đã làm tốt bởi vì chúng đã cố gắng mà không phải bởi vì chúng thông minh. Điều này tuy nhỏ thực sự rất hiệu quả. Chỉ cần cố gắng thêm chút nữa là cô ấy có thể thay đổi hoàn toàn từ tư duy cố định sang thành tư-duy-phát-triển.

Bản thân Dweck đã thay đổi, chuyển từ một kẻ có lối tư-duy-cố-định, luôn tìm đủ mọi lý do để chứng tỏ sự thông minh của cô ấy, để trở thành một người phát-triển, luôn luôn tìm kiếm thử thách. Thực sự nó rất khó: "Kể từ lúc tôi thực hiện nhiều thử thách, tôi có thể nhìn lại và biết được những lỗi mà tôi mắc phải, tôi cảm thấy đau khổ, chán nản. Cảm thấy như mình chả có gì trong tay. Tất cả là con số 0. Lúc ấy tôi lại chỉ muốn thoát ra để chứng tỏ với đời là tôi có gì đấy. Rằng tôi không phải người vô dụng" Tuy vậy, cô ấy đã chống lại được sự thôi thúc của mình và đã trở thành một nhà tâm lý hàng đầu.

Bước đầu tiên để trở nên tốt hơn là HÃY TIN LÀ BẠN CÓ THỂ TRỞ NÊN TỐT HƠN. Trong cuốn sách, Tư Duy, Dweck giải thích làm thế nào để đối thoại với tư duy cố định của mỗi người. Tư-duy-cố định nói "Chuyện gì xảy ra nếu bạn thất bại? Bạn sẽ là một kẻ thua cuộc" Tư-duy-phát-triển phản hồi "Hầu hết mọi người đều có những thất bại trên hành trình cuộc đời của họ".

Lần đầu tiên khi biết tới công trình nghiên cứu này, tôi chợt nghĩ, à nghe có vẻ hay đấy, nhưng tôi đã có sẵn tư duy phát triển rồi. Tôi tin rằng trí thông minh có thể thay đổi và tài năng có thể có thông qua học hỏi. Tuy vậy, tôi cũng bắt đầu để ý, đôi khi tôi vẫn còn một vài điều mà tôi còn áp dụng lối tư-duy-cố-định.

Ví dụ, tôi từng nghĩ mình là người hướng nội. Mọi người luôn nói với tôi rằng tôi là người hướng ngoại hoặc là người hướng nội. Ngay từ nhỏ, tôi đã khá nhút nhát và mọt sách, nên có vẻ hiển nhiên: tôi là một người hướng nội.

Nhưng khi tôi lớn dần, tôi đã thấy rằng hầu hết những điều này không hề có một ranh giới rõ ràng. Tôi đã bắt đầu trở nên giỏi hơn trong việc dẫn dắt một cuộc trò chuyện hoặc kể truyện cười cho mọi người. Tôi thích kể chuyện trong một bữa tiệc hoặc ổn ào bước vào một căn phòng và nói lời chào đối với mọi người. Sau đó tôi lại nhanh chóng lẩn đi ngay sau đó! Chắc chắn, tôi vẫn không phải là người phù hợp cho các bữa tiệc, nhưng ít nhất tôi không còn nghĩ một cách tuyệt đối rằng tôi thuộc về bất kỳ nhóm hướng nội/hướng ngoại nào.

Tư-duy-phát-triển đã trở thành một từ an toàn cho bạn của tôi và tôi. Bất cứ khi nào chúng tôi cảm thấy người khác phòng thủ hoặc từ chối thử điều gì đó bởi vì "Tôi không giỏi về điều đó", chúng tôi tiếp cận vấn đề như là một cơ hội để phát triển, chứ không phải là một bài kiểm tra khả năng. Nó không còn quá đáng sợ nữa, nó chỉ đơn thuần là một công việc thôi.

Bài tiếp theo: Raw Nerve P.3/4 - Khách quan nhìn nhận bản thân mình!

Bài gốc: http://www.aaronsw.com/weblog/dweck

Raw Nerve P.2/4 - Hãy tin bạn có thể thay đổi
Share this

Subscribe to HungTUT.com